Ja, ook bij ‘kleine velden’ veroorzaakt bodemdaling schade aan huizen. Zoals in Wijnaldum (Friesland)

Blog
Schade

13 mei 2018  |   |  Leestijd: 5 minuten

In Groningen is dit jaar eindelijk afgerekend met het woord ‘contourlijnen’. Die denkbeeldige begrenzing bepaalde of aardbevingsschade aan jouw huis wel of niet vergoed werd. Woonde je aan de verkeerde kant van de stippellijn, dan telden de scheuren in jouw muren niet – en had je (extra) pech, want geen recht op compensatie door de NAM.

Maar eigenlijk bestaat die situatie nog steeds, want bodemdaling door gaswinning treedt ook verspreid door Noord-Nederland op rondom de kleine velden. En die velden worden nog steeds in onverminderd tempo leeggepompt, waarbij maar al te vaak wordt beweerd dat de kans op aardbevingen ‘bijna nihil’ is, of wat verder maar moet werken om inwoners rondom de nieuwste beoogde boorlocatie (bijvoorbeeld Ternaard) stil te houden tot de vergunningen rond zijn.

“Wat ons is overkomen, daar mag niet iedere burger mee worden geconfronteerd. Mijn inzet is niet meer onze woning, maar het hele winningsgebied” – Rinze Post, gedupeerde gas- en zoutwinning Friesland

Van tevoren beweerd dan hè. Daar moet inmiddels sowieso een klein alarmbelletje gaan rinkelen. Want wij hebben geleerd dat voorspelde bodemdaling vooraf en gemeten bodemdaling achteraf een wereld van verschil is – bij Ameland is de verzakking in praktijk zelfs bijna een factor drie groter dan aanvankelijk voorspeld.

En ook in Groningen werden de eerste klokkenluiders door de gasbelangen vakkundig weggezet als ‘charlatan’ – terwijl het gelijk van Meent van der Sluis drie decennia later door ruim honderdduizend direct gedupeerden kan worden onderstreept. Achteraf geven de NAM en de overheid hem gelijk (maar niet dat de boorputten gedempt worden – dát gebeurt pas in 2030).

Kleine velden, krachtige bevingen

Terug naar de kleine aardgasvelden. Ook daar gaat, mierzoete beloften van de NAM ten spijt, bodemdaling gepaard met aardbevingen. Meestal zijn die aardbevingen zwak, maar soms doen ze qua kracht helemaal niets onder voor de bevingen in het ‘Slochteren-veld’.

aardbevingen door gaswinning
Aardbevingen door gaswinning in Noord-Nederland (hoe groter de cirkel, hoe zwaarder de beving). Het officieel geldende cijfer voor maximale aardbevingskracht in de ‘kleine velden’ is (al jaren) 3,9 op de Schaal van Richter – dat is zwaarder dan de zwaarste aardbeving uit de praktijk in Groningen. Het getal is afkomstig van statistische analyse van alle Nederlandse gasvelden, uitgevoerd door het KNMI. In 2016 heeft TNO in opdracht van toenmalig minister Kamp dit risico opnieuw onderzocht, en concludeerde dat deze kracht van 3,9 op de Schaal van Richter alleen mogelijk is in ‘sommige kleine velden’. Je kunt er meer over lezen in deze Kamerbrief. Afbeelding afkomst van het Olie- en Gasportaal van Milieudefensie.

Enkele van de krachtigste gasbevingen die in Nederland zijn geregistreerd zijn opgetreden rond kleine velden. Zo staat Alkmaar (3,5) op een gedeelde plek twee onder het Groningse Huizinge (2012, de zwaarste gasbeving: 3,6). En Roswinkel (Oost-Drenthe) had er zelfs meerdere van 3,4 op de Schaal van Richter.

Het belangrijke onderscheid met het grote Slochterenveld in Groningen is dan ook niet of aardbevingen voorkomen, dan wel hoe krachtig deze kunnen zijn – maar hoe vaak het gebeurt. In Groningen is het bijna wekelijks raak, en de schade is cumulatief: elke beving komt bovenop de vorige, elke kleine scheur groeit langzaam groter.

Toch kan ook gaswinning bij de kleine velden flinke scheuren veroorzaken. En daar komt de onvoorspelbaarheid van bodemdaling weer om de hoek kijken. Bijvoorbeeld in Wijnaldum (Winaam), dicht bij de Waddenzee in de Friese gemeente Harlingen.

Zout én gas: recept voor extra snelle verzakking – en flinke scheuren

Rinze Post woont er, en vertelt hoe de combinatie van gaswinning en zoutwinning ook daar heel anders uitpakte dan tevoren gehoopt, met plotse verzakkingen van de kleigrond tot gevolg – en gebarsten muren en een ontzette vloer voor de familie Post.

“Wij wonen hier al sinds 1973”, vertelt Rinze. “En in het jaar 2000 hadden we net groot onderhoud uitgevoerd – het hele huis gerenoveerd. Want we wilden hier nog veel langer blijven wonen. Ik was toen zestig jaar.”

Bodemdaling gaswinning en zoutwinning bij Wijnaldum
Bodemdaling door gecombineerde gaswinning en zoutwinning bij Wijnaldum (Friesland) tot 2006. Links de Waddenzee, waar Frisia vanaf volgend jaar nog veel meer zout wil winnen (lees: bodemdaling wil veroorzaken). Bron afbeelding: Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

Als je in Wijnaldum woont, zit je eigenlijk een beetje klem – klem tussen Harlingen in het zuidwesten en Sexbierum (het volgende dorp) in het noordoosten, plaatsen waarvandaan Frisia Zout zout wint; en Herbaijum pal ten zuidoosten, waar het Canadese gasbedrijf Vermilion een boorlocatie heeft. De gas- en zoutputten mikken ongeveer op dezelfde laag, en dus ligt Wijnaldum in het centrum van een zogenaamde bodemdalingskom. Niet een plek waar je wilt zitten:

gaswinning door Vermilion
Gaswinning door Vermilion in Noord-Nederland. In groen concessiegebieden, in rood boorlocaties. Vermilion is na de NAM in Nederland de grootste gaswinner op het vasteland. Het Canadese boorbedrijf is sinds kort ook actief op de Waddenzee, via het Zuidwal-boorplatform tussen Vlieland en Harlingen. In Noordwest-Friesland overlapt de gaswinning van Vermilion lokaal met de zoutwinning door Frisia Zout, met extra complexe bodemdaling tot gevolg.

Door de onvoorspelbare inwerking van de zout- en de gaswinning, gaat de bodemdaling er relatief snel. ‘Tijdens de acht jaar winning zo’n 15 centimeter. Ruim tweeënhalve eeuw aan natuurlijke bodemdaling’, weet Post te becijferen. Uit gegevens van het SodM blijkt de bodemdaling in het diepste punt bij Wijnaldum in 2006 al opgelopen tot 32 centimeter.

Ook onafhankelijk bodemdalingsdeskundige Adriaan Houtenbos kijkt kritisch naar verzakking door delfstoffenwinning in het gebied. De bevolking is er misleid, vertelde hij enkele jaren terug in Nieuwsuur. Opnieuw hetzelfde verhaal: bodemdalingsprognoses vooraf (door de NAM) blijken te worden ingehaald door de snellere daling in de praktijk. Bovendien ijlt de bodemdaling na als de productie wordt stopgezet, zegt Houtenbos. En dus is ook het borgingsmechanisme dat schade zou moeten voorkomen, het zogeheten ‘Hand aan de kraan-principe’ niks meer dan een “fabeltje”.

Een verkooptruc, zouden wij er aan willen toevoegen. Want het klinkt natuurlijk als de ideale geruststelling voor de bezorgde burger: wij waken over jullie hoor. Als de bodem begint te zakken, dan stoppen we, en is er geen probleem. Heus.

Extra bemaling tegen wateroverlast en verzilting

Het begon in 2004 met flinke wateroverlast – opnieuw in 2010. “Erger dan we ooit hadden meegemaakt”, zegt Rinze Post: “De wateroverlast was zo ernstig dat we de paarden niet meer van het land konden halen, en de weg werd afgesloten.”

Andere boeren in het gebied klaagden over de plotse verzilting die zij opmerkten. Het was nodig om de peilstanden in het gebied te verlagen, om het zout weg te krijgen en de voeten voldoende droog.

Daarna kwamen de scheuren:

“Toen, vanaf 2007 ongeveer, hoorden wij met regelmaat kraken als wij in de kamer zaten. De vloer begon scheef te zakken en ik begon mij echt zorgen te maken; en geen zin meer om nog te onderhouden en hier nog langer te wonen. Het wordt op deze manier toch een bouwval…”

schade zout- en gaswinning
Eerst was er wateroverlast en zout, daarna kwamen de scheuren. Schade aan een huis in Wijnaldum, door het gecombineerde effect van bodemdaling door zoutwinning en gaswinning. Foto: Rinze Post

Toen Post in 2012 hoorde dat ook de oude kerk van Wijnaldum scheuren in de muren kreeg ging op een gegeven moment de knop om: “Niets doen was voor mij geen optie meer”.

“In 2016 hebben we de knop omgezet: niet langer naar schade kijken, alles aanpakken en zelf repareren; niet langer wachten op de overheid. Wij hebben de vloer er in zijn geheel uitgehaald en vrijgemaakt van de muren, daarna compleet nieuwe vloer gelegd en scheuren hersteld en ter plaatse van scheuren extra verstevigingen aangebracht. Daarna hetzelfde verhaal aan de buitenkant van ons huis.”

2 juni Harlingen: #SamenTegenGas

Hij is er niet minder strijdbaar om geworden. “Wat ons is overkomen, daar mag niet iedere burger mee worden geconfronteerd. Mijn inzet is niet meer onze woning, maar het hele gebied, alle woningen in het winningsgebied.”

Zaterdag 2 juni gaat Rinze Post ook naar Harlingen, voor het gezamenlijke protest van actiegroepen uit Groningen, Friesland en Drenthe onder de kreet Samen TegenGas. Om te protesteren tegen de gaswinning en de zoutwinning – en het wegzakken van de bodem op veel te veel plaatsen in Noord-Nederland…

Laat Rinze niet alleen staan. Kom ook mee!

Schade door gaswinning en zoutwinning in Wijnaldum, Friesland. Rinze Post.
Het keerpunt voor Rinze Post: niet langer wachten op de overheid, de scheuren zelf dichten, de muren zelf versterken en zelf een nieuwe vloer leggen. Maar daarmee is de strijd tegen gas- en zoutwinning voor de Winamer niet voorbij. Foto: Rinze Post.