De wondere wereld van de diepe ondergrond… (deel 1)

Blog
Blind

9 mei 2018  |   |  Leestijd: 3 minuten

Al jaren wordt er gas gewonnen uit de Nederlandse bodem en worden voorspellingen
gedaan over de bijbehorende bodemdaling. Maar als we meten wat er daadwerkelijk gebeurt, en terugkijken naar die voorspellingen – ontstaat een behoorlijk zorgwekkend beeld. Niet alleen in Groningen, maar ook onder de Waddenzee, geven de prognoses vooraf een veel te rooskleurig beeld. Ameland bijvoorbeeld.

“We hebben het vermogen verloren om kloppende voorspellingen voor bodemdaling te maken” – NAM-medewerker

Bij het Amelander gasveld werd vanaf 2003 duidelijk dat de bodemdaling door gaat ondanks de beperkte drukdaling in het gasveld. Dit wordt het zogenaamde ‘na-ijleffect’ genoemd – de bodemdaling stopt niet als de gaswinning terug gaat. Maar ook de jaarlijkse bodemdalingsvoorspellingen kwamen bij het Amelander gasveld niet overeen met de daadwerkelijk gemeten bodemdaling.

Zelfs NAM-wetenschappers begonnen zich zorgen te maken over hun voorspellend vermogen. Eén van hen schrijft: “We lost predictive power by adding degrees of freedom in the attempt to fit the data. We needed to take a step back, to take a look at the physics and only introduce parameters where absolutely needed and only when there’s a clear physical reason.” Hier tref je de bron.

Vrij vertaald: ‘we doen maar wat om onze modellen kloppend te maken’.

In 2012 wil de NAM voor de waddengasvelden haar winningsplannen aanpassen om sneller en meer te winnen. Op dat moment besluiten de controlerende instanties dat de verschillen tussen de voorspelde en daadwerkelijk opgetreden bodemdaling binnen 3 jaar moeten worden begrepen, zodat de voorspelbaarheid en beheersbaarheid van bodemdaling beter wordt. De “Long Term Subsidence study” (LTS-studie) is geboren…

De diepe ondergrond: een wereld van onnavolgbaar jargon

Mijn eerste confrontatie met de wondere wereld van de diepe ondergrond was in najaar 2013 in Leeuwarden. Daar werd door verschillende wetenschappers van de NAM, Shell, Staatstoezicht op de Mijnen de onderzoeksopdracht gepresenteerd aan de stakeholders zoals de Waddenvereniging.

Ik maakte, als bioloog, kennis met totaal nieuwe vakdisciplines geodesie, geomechanica en geofysica. Met hoogrode wangen probeerde ik de presentaties te volgen, maar zelfs na verduidelijkende vragen bleef het onnavolgbaar. Deze ingenieurs zijn zo gespecialiseerd in hun vakgebied met zoveel vakjargon dat het onmogelijk bleek om de kloof naar een bovengemiddeld geïnteresseerde leek te overbruggen.

Een dame van Staatstoezicht op de Mijnen zag mijn wanhopige blik en probeerde aan het eind van de bijeenkomst hun verwachting van het onderzoek in Jip en Janneke-taal te verwoorden. Zij vatte het als volgt samen: In de diepe ondergrond bevinden zich verschillende lagen, poreus gesteente met gas, waterlagen, zoutlagen. Wanneer je gas aan de bodem onttrekt zullen deze lagen óók een rol gaan spelen bij de bodemdaling. Wij begrijpen tot op heden niet wat er in de diepe ondergrond voor een fysische mechanismen en wetmatigheden spelen. Kortom, deze wetmatigheden willen wij ontrafelen, zodat we de bodemdaling beter kunnen voorspellen.

Bodemdaling gaswinning blijkt al jaren onvoorspelbaar

Deze informatie begreep ik, maar maakte mijn verwarring nog veel groter! Hoe is het mogelijk dat er in Nederland al jaren gas wordt gewonnen, zelfs onder natuurgebieden, maar eigenlijk weten we helemaal niet wat er dan precies gebeurt in de bodem(!) Al deze wetenschappers en toezichthouders blijken dit heel normaal te vinden, maar als ik zeg dat ik het ‘wonderlijk’ vind, druk ik me nog mild uit.

Vanaf dat moment in Leeuwarden, nu 6 jaar terug, heb ik me voorgenomen om mijn tanden hierin te zetten. Ik zal in een volgend stukje aan jullie verder vertellen over deze LTS-studie. Want de wereld van de bodemdalingsvoorspellingen is in de afgelopen jaren alleen maar wonderlijker geworden. En dat is helaas geen goed nieuws, voor wie wad en kleigrond liefheeft…

Boorplatform Ameland Waddenzee
Boorplatform van de NAM bij Ameland, met de oostpunt van het waddeneiland op de voorgrond. Gaswinning bij Ameland veroorzaakt sterke bodemdaling onder de Waddenzee, en leidt tot verlies aan wadplaten en kwelders. Deze  bodemdaling is in werkelijkheid bijna driemaal zo groot als vooraf ‘voorspeld’. Credit: Kasper Hendriks.